Ba Khía Miệt Đồng

Tháng bảy nước chảy Cà Mau
Tháng mười ba khía, hội kéo nhau đi làm
U Minh, Rạch Gốc, rừng tràm
Muỗi kêu kệ muỗi tao ham ba khía rồi
(Dân ca)
Tên gọi ba khía có lẽ có được do ba vạch trên lưng của nó mà nên. Ba khía sống quanh các vùng rừng ngập mặn như Sóc Trăng, Bạc Liêu, cho đến tận mũi Cà Mau, chúng khá gần gũi với họ nhà còng, tuy nhiên, ba khía thường to hơn còng. Thịt ba khía ăn trái mấm đen thường ngon và có nhiều gạch son hơn ba khía ăn trái mắm trắng. Ba khía cái thường có gạch đỏ son, trong khi ba khía đực thường có gạch màu xanh đen, lõng. Lúc vụ mùa đã xong, người dân quê ở miệt này thường rủ nhau chèo ghe đi bắt ba khía.

Vào tháng 10 âm lịch, khi con nước ròng là mùa ba khía hội, đi bắt ba khía rất vui. Ban đêm, chỉ cần soi đèn là có thể bắt được chúng ngay, vì vào giờ này ba khía di chuyển rất chậm chạp. Mua ba khía bán ngoài chợ vào khoảng tháng 5 là ngon nhất. Ba khía con nào cũng mập, càng to và chắc thịt. Ngon nhất là mua được ba khía cái, thời điểm này trứng ba khía mang đầy trong yếm. Những món ăn từ ba khía rất dễ làm, chỉ cần rửa sạch bằng nước sôi, tách mai ba khía ra, đập dập sơ hai càng. Tỏi, ớt, chanh, đường cát trắng thêm vào, khóm (trái thơm) bằm nhỏ, xoài xắt sợi, khế vừa chín tới xắt nhỏ, trái cóc đập dập tất cả được trộn đều với ba khía. Xong, để qua ngày sau cho thấm hãy ăn. Khi mua ba khía nên "tuyển" con nhỏ, gạch nhiều (gạch son màu đỏ, gạch bùn màu xám), thịt chắc, quan trọng nhất là con ba khía phải còn sống.

Ba khía là một món ăn dân dã, mang dấu ấn của thuở cha ông đi khẩn hoang tìm miền đất mới. Nay, ở thành thị, dù giàu hay nghèo vẫn có không ít người tìm đến món ăn này. Đó vừa là cách thưởng thức món ăn ngon vừa như nhớ lại một thuở xa xưa của ông cha, để thương nhiều về những miền quê.
Bản tin số 07/2006