Nem chua Yên Mạc

Xã Yên Mạc thuộc huyện Yên Mô, Ninh Bình, nổi tiếng với đặc sản nem chua cổ truyền.

Ca dao có câu:

Tương truyền: Vào thời nhà Nguyễn, ở làng Yên Mô Thượng (xã Yên Mạc), có cụ Phạm Thận Duật, giữ chức Thượng thư trong triều đình Huế. Con gái cụ là bà Phạm Thị Thư, theo cha vào kinh thành Huế. Biết cha thích uống rượu với món nem chua Huế, do đó bà đã học hỏi các đầu bếp nổi tiếng của cung đình để làm món nem chua cho cha nhắm rượu. Có khách đến nhà chơi nhà, cụ Phạm đều thết đãi món nem chua do chính tay con gái làm. Ai cũng cho là ngon, hơn cả nem chua trong mâm tiệc của triều đình ban cho. Khách ra về thường mua và được cụ Phạm biếu làm quà.

Về sau, bà Thư về quê, truyền nghề làm nem chua cho ông Phạm Xủy (chắt của cụ Phạm Thận Duật) ở Yên Mạc. Ông Xủy mở quán nem chua ở phố cầu Bút (xã Yên Mạc), tiếng đồn nem chua ngon lan khắp tỉnh và những vùng xung quanh như Nga Sơn (Thanh Hóa), Nghĩa Hưng (Nam Định). Các quan phủ, quan tỉnh Ninh Bình có tiệc tùng, đình đám cũng đều sai người về Yên Mạc mua nem chua. Du khách đi qua cầu Bút đều mua nem chua về làm quà. Đến nay, nem chua Yên Mạc vẫn nức tiếng trong vùng, trở thành một đặc sản địa phương.

Kỹ thuật làm nem chua rất cầu kỳ. Nhất thiết phải dùng thịt nạc mông của heo mới ngon. Ngon nhất là làm nem khi thịt heo vừa mổ, còn tươi nóng. Người ta dùng dao cắt thịt thành những miếng nhỏ dài khoảng 2 – 3cm. Thịt được dần kỹ và trộn vào với thính (gạo rang vàng giã nhuyễn). Sau đó, gói thịt vào lớp vải sạch, ép chặt cho bớt nước trong thịt. Như vậy, nem mới để được lâu. Da heo được luộc vừa phải, sau đó thái chỉ. Trộn tất cả thịt heo đã ép và bì vào thính, cộng thêm một ít muối, bột ngọt vào cho vừa ăn. Sau đó dùng lá ổi gói lại thành cuộn nhỏ, dùng lá chuối bao quanh bên ngoài. Tiếp theo lại dùng lạt buột chặt tay để nem được để lâu hơn. Nem chỉ cần để từ khoảng 3-4 ngày là ăn được. Khi ăn, người ta thường gói kèm với các loại lá sung, mơ, đinh lăng… Tùy theo sở thích, người ăn có thể chấm thêm với nước mắm chanh ớt pha tỏi, càng tạo thêm vị thơm ngon của món nem nổi tiếng mang tên Yên Mạc – quê hương của vùng đất cố đô xưa.