Tép rang thời thơ ấu

Nhiều lần đi ăn ở những nhà hàng thật sang, mấy gã bạn của tôi vốn xuất thân từ đồng ruộng hay đòi đầu bếp phải lựa tép đất rang giống y như món tép rang ngày xưa của họ. Và mười lần như một, khi dĩa tép rang dọn lên, cả bọn cùng nếm thử, rồi cùng cho là không phải. Mặt ai cũng buồn buồn, đành nhấm nháp cái món tép rang cũ còn in trong ký ức của mình.

Hồi tôi còn bé, tôm tép nhiều vô kể, mà giá rẻ như… bèo. Hồi ấy và trước nữa người ta thường chế biến tôm cá có thể để vài ngày ăn vào những con nước kém tôm, cá không chạy vào các phương tiện đánh bắt. Tép rang, làm mắm là một trong những cách chế biến phổ biến nhất thời đó.

Tôi còn nhớ rõ ràng cái công thức rang tép của má tôi, tép bạc, đất để nguyên con, rửa sạch bỏ vào chảo, nổi lửa lên rồi cho thật nhiều muối vào, chỉ có muối và tép, hoàn toàn không có một thứ gia vị nào khác. Muối rất nhiều, nhiều đến cỡ muối áo trắng cả con tép. Rang xong thì cho vào thúng đựng lúa rồi treo trên giàn bếp để ăn dần. Cách ăn phổ biến là đâm tỏi, ớt thật cay, cho giấm vào để chấm tép rang ăn với cơm. Hay mướp đầu mùa đem xào nhái rồi chan cơm, ăn kèm tép rang cũng thú vị vô cùng. Mấy lão nông nhậu rượu ghiền, không có mồi cũng lấy tép rang ra đưa cay.

Món tép rang này mới ăn mấy bữa đầu thì ngon, nhưng nếu ăn lâu ngày thì “ngán đến tận cổ”. Tôi đi cày về thấy tép rang là nổi da gà. Vậy mà vào những con nước kém, bữa cơm nhà nông ở xóm tôi chỉ độc nhất một món tép rang. Có gia đình không biết lo xa đến con nước kém không có tép rang mà ăn đành phải sang nhà hàng xóm mượn đỡ. Tôi còn nhớ cái đơn vị tính của việc mượn tép rang thời đó là mượn một đũa hoặc hai đũa.

Có lẽ đọc đến đây những bạn đọc trẻ sẽ thắc mắc rằng, mượn một hai đũa thì được mấy con, ai ăn ai nhịn? Xin thưa rằng, một đũa là nhiều lắm. Tép rang để nguyên con mà xoắn vào thúng tép thì râu tép sẽ quấn vào đôi đũa và khi ta đưa đôi đũa lên, tép sẽ dính một chùm rất to, cả nhà ăn không hết. Thời đó mấy ông nông dân hay kể một chuyện buồn cười: Một gã “xỏ lá” khi rang tép trả cho hàng xóm thì cắt bỏ râu tép, hàng xóm gắp một đũa chỉ được 2 – 3 con tép…

Và cũng thật lạ lùng, cái món tép rang mà ngày xưa nhìn nổi da gà ấy giờ đã hằn sâu thành nỗi nhớ của những đứa con bỏ đồng đất đi xa. Với họ, món tép rang đã góp phần làm nên cái hồn quê da diết.