Trung Quốc: Thương mại hóa di sản văn hóa đến mức nào?

Tuy bị phản đối dữ dội, nhưng việc thương mại hóa các di sản văn hóa ở các vùng nông thôn vẫn được xúc tiến mạnh khi các nhà chức trách cho rằng đó là cách để hỗ trợ người dân và bảo tồn được các văn hóa và nghệ thuật truyền thống. Dân ca cổ truyền là một trong những nghệ thuật truyền thống độc đáo. Ông Liu Shouhua, chuyên gia nghệ thuật dân gian, không thể quên được ấn tượng khi được xem những màn hát đối giao duyên của giới trẻ trong các trang phục truyền thống ở khu tự trị Choang hồi thập kỷ 1980. Nhưng giờ đây khi trở lại khu tự trị này, ông chỉ còn thấy các màn hát đối đã bị biến dạng thành những màn giải trí phục vụ du khách, mất hết những nét đẹp cổ truyền xưa kia. Ông Liu báo động: “Các di sản văn hóa truyền thống đã bị thương mại hóa trước khi có các biện pháp bảo vệ cần thiết. Kiểu thương mại hóa như vậy sẽ hủy hoại các di sản văn hóa phi vật thể".

Cụ bà Sun Jiaxiang (80 tuổi) ở thị trấn Changyang, thành phố Yichang, tỉnh Hồ Bắc, tuy mù chữ nhưng cụ vẫn lưu giữ theo hình thức truyền khẩu một kho 600 truyện dân gian và nhờ đó mà Hội Văn hóa và Nghệ thuật Dân gian, Hội Văn học Dân gian và Nghệ thuật đã tôn vinh cụ là “người bảo tồn nghệ thuật dân gian xuất chúng”. Năm 2003, Chính quyền thành phố đã gửi cụ tới nhà dưỡng lão và kể từ đó đều đặn chu cấp cho cụ 200 NDT (30 USD)/tháng. Nhưng theo Lin Jifu, một nhà nghiên cứu ở Đại học Hoa Trung, thì kể từ khi rời quê hương, cụ Sun đã thêm thắt nhiều yếu tố đương đại vào các câu chuyện của mình, khiến cho những câu chuyện đó mất hẳn tính đặc trưng.

Từ trường hợp này, giới chuyên gia cho rằng chính quyền các cấp cần phải điều chỉnh các chính sách đối với việc bảo vệ các nghệ nhân, những người lưu giữ các di sản văn hóa phi vật thể, theo hướng tạo ra một môi trường để họ tiếp tục sống và hoạt động trong không gian văn hóa đặc trưng. Dẫn chứng cho sự phản tác dụng của chính sách trợ cấp tràn lan của Chính phủ, Chen Jianxian, Phó khoa Văn học ở Đại học Hoa Trung, cho biết nhiều nghệ nhân ở tỉnh Hồ Bắc sau khi đoạt giải trong một cuộc thi dân ca đã trả lại giải và tiền thưởng vì không muốn bị cộng đồng chối bỏ. “Văn hóa phi vật thể là của cộng đồng, vì vậy Chính phủ không nên trao giải cho từng cá nhân”, ông Chen nêu quan điểm.