Lên cao nguyên ăn Tết sớm

Người Mông ở Mộc Châu ăn Tết vào đầu tháng Chạp âm lịch, sớm hơn người Kinh đến 1 tháng vì theo họ mỗi tháng chỉ có 30 ngày, đến ngày thứ 361 là ngày mùng 1 Tết. Họ ăn Tết, chơi xuân rất to, có lúc kéo dài đến cả tháng bởi đây không chỉ là dịp vui chơi, mà còn để tỏ lòng biết ơn nguồn cội. 

Trước đó cả tháng, khắp bản làng ở xã Lóng Luông, Tân Lập, Lóng Sập, Chiềng Xuân, Chiềng Sơn… đã nhộn nhịp. Khi ngô lúa đã đầy bồ, gia súc gia cầm đầy sân, mọi người bắt đầu đón Tết. Cánh phụ nữ miệt mài may vá, thêu thùa những bộ quần áo đẹp nhất cho cả nhà. Đàn ông đi chợ sắm sửa, thịt lợn thịt gà để làm cơm, mâm cúng. Rượu ngô nấu từ tháng trước, ủ trong lá chuối rừng khô đã thơm lừng chờ Tết đến.

Những ngày cuối năm, đồng bào dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ, mổ lợn, làm bánh dày cúng tổ tiên và trời đất. Họ quan niệm miếng bánh tròn tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời – nguồn gốc sinh ra con người và vạn vật. Vì thế, tấm bánh dẻo làm từ nếp nương thơm nức, gói trong miếng lá chuối rừng xanh biếc là món ăn không thể thiếu trong ngày Tết. Tất cả dụng cụ canh tác được gia chủ dán giấy rồi xếp cạnh bàn thờ để tri ân chúng đã giúp mình sản xuất, cấy cày suốt năm qua. 

Đồng bào đón giao thừa bằng tiếng gà gáy đầu tiên của sáng mùng một. Cả nhà sẽ quây quần bên bếp lửa ca hát và ôn lại chuyện xưa. Phong tục này bắt nguồn từ truyền thuyết bắn hạ 9 mặt trời của người Mông để cứu mùa màng khỏi chết khô. Mặt trời thứ 10 hoảng sợ chạy trốn khiến trời đất tối tăm, mù mịt. Nhờ tiếng gà gáy, ánh dương đã bừng sáng, mang sức sống cho bản làng. Từ đó, họ luôn tôn thờ con gà và coi đó là vị thần mặt trời thứ 2 của mình.

Sáng sớm ngày mùng một Tết (1/12 Âm lịch), đàn ông làm hết mọi việc thay phụ nữ, từ cho lợn gà ăn đến nấu cơm… vì họ quan niệm con trai là trụ cột gia đình nên ngày đầu năm phải chịu trách nhiệm để giữ truyền thống cho cả năm. Bên cạnh phong tục cúng cơm tổ tiên, những chàng rể còn mang biếu những con gà đẹp nhất cho bố vợ để tỏ lòng hiếu thảo và biết ơn. Nghi lễ xong xuôi, họ đến nhà nhau chúc Tết, ca hát, thưởng thức rượu ngô, bánh dày, thịt nướng. Trong ba ngày đầu năm, bà con kiêng thổi lửa, kiêng gọi phụ nữ dậy sớm, kiêng tiêu tiền, cho ai hoặc xin ai bất kỳ cái gì, không đổ rác... 

Đến ngày mùng bốn mới là phần hội tưng bừng dưới tán hoa mận, hoa đào. Những chiếc váy xòe rực rỡ trên cánh đồng cải trắng ngút ngàn, tiếng đồng bạc theo chân thiếu nữ đi chơi xuân thật rộn ràng. Mọi người quy tụ về sân vận động hay khoảng đất trống của thôn bản. Bọn trẻ con má phúng phính hồng rủ nhau thi đánh quay rồi cười nói thích thú. Đám thanh niên, thiếu nữ trẻ trung diện bộ đồ đẹp nhất để chơi ném pao, thích ai thì ném cho người ấy, người đó mà bắt được xem như lời hẹn ước. Từ lễ hội mùa xuân ấy, bao đôi trai gái đã nên duyên vợ chồng.

Lên Mộc Châu dịp này, bạn sẽ tìm hiểu những phong tục, văn hóa độc đáo và mải miết trong câu hát tiếng khèn say đắm của trai làng gái bản. Một chén rượu ngô ngọt lịm bên bếp lửa, chút thịt nướng và miếng bánh dày dẻo thơm và tấm lòng hiếu khách của người bản xứ chân thành… tất cả sẽ là một cái Tết sớm, ấm cúng mà bạn sẽ muốn quay về một lần nữa.

Thông tin tham khảo thêm:

- Tết người Mông năm nay nhằm vào ngày 20/1/2015 Dương lịch (tức 1/12/2014 Âm lịch). Mộc Châu cuối năm trời rét nên phải mặc áo ấm, choàng khăn, đi tất dày. Nếu đi xe máy, không đi ban đêm vì tầm nhìn hạn chế, trời mù rất khó di chuyển.

- Trên đường vào Tân Lập, bạn có thể ghé tìm đồi chè trái tim ở khu Ngũ động bản Ôn hoặc nhà máy chè Mộc Sương để chụp ảnh.

- Tôn trọng điểm đến, phong tục và cuộc sống của người bản xứ, lưu ý bảo vệ môi trường và cảnh quan.