Phó giám đốc Trung tâm bảo tồn khu di tích Cổ Loa, Hà Nội: Hoàng thành Thăng Long sắp thành di sản thế giới

- Thưa ông, trung tâm Hoàng thành Thăng Long đáp ứng được những tiêu chí nào theo yêu cầu của Unesco về Di sản văn hoá thế giới?

- UNESCO có một hệ thống tiêu chí để công nhận xếp hạng Di sản thế giới, theo đó chỉ cần một yếu tố hoàn chỉnh là đủ. Trong khi đó, Trung tâm hoàng thành Thăng Long đảm bảo 3 tiêu chí: 2, 3, 6.

Quy định 2 yêu cầu những di sản có khả năng biểu đạt sự giao thoa giữa các giá trị nhân văn trong một giai đọan lịch sử, một vùng văn hóa có sự phát triển của kiến trúc hoặc kỹ thuật, công trình nghệ thuật… Chúng ta xác định vị trí khu trung tâm Hoàng thành biểu đạt văn hóa khu vực Đông nam Á và châu Á.  Ở đó, qua từng thời kỳ tồn tại hệ tư tưởng hoặc tôn giáo lớn tầm cỡ như Nho, Phật giáo. Nói cụ thể, trong các vật liệu kiến trúc chúng ta khảo cổ được thì dấu ấn của lá đề, biểu tượng của Phật giáo, phản ánh sự ảnh hưởng ở thời kỳ Lý Trần đến thời Lê.

Tiêu chí 3 yêu cầu phản ánh khu di sản có ý nghĩa như minh chứng duy nhất hoặc ít nhất là đặc thù của một truyền thống văn hóa hay nền văn minh đang tồn tại hoặc vừa mất đi. Trong hồ sơ, chúng ta có lập luận khu Hoàng thành là  ví dụ nổi bật về trung tâm quyền lực chính trị lớn ở Châu Á và nó tượng trưng cho quyền lực quân chủ nhiều hơn là chức năng đô thị.

Thực tế, từ khi vua Lý dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long, thậm chí trước đó ở đây từng tồn tại trung tâm của An Nam đô. Sau đó, nhiều đời vua đóng đô tại đây, tuy có những khoảng ngừng nhưng về cơ bản, đây luôn là trung tâm quyền lực của đất nước. Thú vị là đến thời điểm này, nơi đây vẫn là tổng hành dinh của quân đội Nhân Dân Việt Nam, lưu dấu vết phòng họp Bộ Chính trị quân ủy Trung Ương... 

Tiêu chí 6 yêu cầu di sản có mối liên hệ trực tiếp hoặc rõ ràng với sự kiện hay truyền thống còn hiện hữu trong cuộc sống hiện tại. Ở đây chúng liên hệ đến nghệ thuật kiến trúc điêu khắc cung đình. Những lớp văn hóa khỏa cổ học dưới lòng đất phản ánh kiến trúc xây dựng thời Lê, Trần, sâu hơn là vật liệu sinh họat do chính chúng ta sản xuất chứ không phải nhập khẩu.

- Việc hoàn tất hồ sơ gặp phải những khó khăn nào?

- Khó khăn đầu tiên là vấn đề thời gian, các chuyên gia trong nước và quốc tế phải làm việc thâu đêm suốt sáng bởi tâm tư đồng bào cả nước đều muốn Hoàng thành được công nhận di sản thế giới trước ngày lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. Điều này có ý nghĩa biết bao nhiêu. Thêm nữa, Unesco vừa đưa ra công ước mới hướng dẫn thực hiện hồ sơ với yêu cầu khắt khe hơn, do đó kinh nghiệm của phố cổ Hội An, thánh địa Mỹ Sơn không thể áp dụng được nữa.

- Hoàng thành Thăng Long còn đứng trước “sức ép” nào nữa trên đường trở thành di sản Thế giới?   

- Để đủ điều kiện được công nhận vào năm 2010, hồ sơ phải được gửi lên Unesco trước 30/9 năm nay. Dù đã hoàn thiện hồ sơ song từ nay đến đó còn một đống việc phải làm. Ngày 15/11, Unesco phúc đáp xem chúng ta cần bổ sung những gì. Đến 30/1/2009, những gì thiếu sót cần được giải quyết xong. Unesco phái chuyên gia đến  Việt Nam để đánh giá thẩm định di sản trong năm 2009. Nói chung là thời gian rất gấp gáp.

- Việc hoàn thiện hồ sơ một phần do các chuyên gia nước ngoài và Unesco cử đến. Vậy, cụ thể, họ giúp chúng ta những gì?

- Họ giúp rất nhiều, đặc biệt giải thích khái niệm thuật ngữ còn mơ hồ với chúng ta, hướng dẫn cách phản ánh lưu lượng thông tin liên quan đến giá trị khu di sản trong một hồ đệ trình Unesco, tìm hiểu tư lịêu tham khảo để phân tích so sánh, định hướng xây dựng kế hoạch quản lý khu di sản tiệm cận với thế giới…

- Khi trung tâm được công nhận di sản thế giới, chúng ta sẽ làm gì để phát huy hiệu quả này?

- Địa điểm này khá thuận lợi cho khách du lịch bởi nằm trong quần thể trung tâm chính trị, gần lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các công trình kiến trúc quan trọng vốn thu hút nhiều du khách. Vì thế khi đã vang danh di sản thế giới, không có cớ gì khách tham quan không đến Hoàng thành Thăng Long. Bên cạnh đó, chúng ta có cơ hội nhận được các đầu tư liên quan đến phát triển di tích đảm bảo cân đối giữa gìn giữ, nghiên cứu khoa học với phát triển du lịch.

- Nhưng vì sao Hoàng thành Thăng Long hiện chưa được nhiều khách tham quan biết đến?

- Chúng tôi chưa có chủ chương phục vụ du lịch dù vẫn mở cửa cho những cuộc tham quan. Trước mắt, mọi người tập trung nghiên cứu, xây dựng hồ sơ khoa học  cho việc bảo tồn và phát huy giá trị bởi thực ra đến lúc này, trung tâm chưa được tôn tạo, tu bổ gì cả do chưa có quy hoạch chi tiết.

Tuy nhiên, đến dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long thì không thể không rộng cửa nên chúng tôi phải chỉnh trang. Hoàng thành Thăng Long là di sản quốc gia dù được công nhận là di sản thế giới hay không thì trong tương lai vẫn phải mở cửa đón khách.

- Nếu khách tham quan muốn “chiêm ngưỡng” Hoàng thành vào ngày quốc khánh  2/9  thì sao?

- Khách vẫn có thể đến, Trung tâm luôn rộng cửa.