Quảng Nam: Phát hiện mới ở khu tháp Khương Mỹ

Quanh chân tháp phía Nam xuất lộ 17 khối sa thạch có điêu khắc, đây là những khối đá có công năng bao giữ phần chân đế bằng gạch của tháp, đồng thời cũng để trang trí cho tháp; đáng chú ý là các khối đá này không xếp liền kề nhau mà được xen kẽ với các mảng chạm khắc bằng gạch. Trên các khối đá này thể hiện một số cảnh sinh hoạt của loài khỉ. Phần lớn các tác phẩm được tìm thấy ở Khương Mỹ trước năm 1945 đang được trưng bày ở Bảo tàng điêu khắc Champa - Đà Nẵng.

Tại Khương Mỹ, vào năm 1918, các nhà khảo cổ người Pháp đã tìm thấy một thành bậc cấp bằng sa thạch có chạm cảnh hai người đang đấu vật, trong đó gương mặt của người ở bên phải rất dữ tợn, miệng có răng nanh; một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là trích đoạn cảnh chiến đấu của Rama và quỷ vương Ravana trong trường ca Ramayana

Có thể nói những cảnh chạm các chú khỉ trên phần trang trí chân tháp Khương Mỹ là một phát hiện mới rất độc đáo trong nghệ thuật Champa. Cùng với những tác phẩm điêu khắc đã được tìm thấy ở Khương Mỹ trước đây như bức phù điêu ký hiệu 17.6 đang trưng bày tại Bảo tàng điêu khắc Champa Đà Nẵng, thể hiện thần Krisna (một trong những hóa thân của thần Vishnu) nâng ngọn núi Govardhana; pho tượng thần Vishnu 4 tay đang được bảo quản tại Bảo tàng lịch sử T.p Hồ Chí Minh; những bức phù điêu khỉ nói trên càng khẳng định nhóm tháp Khương Mỹ là đền thờ thần Vishnu của người Chăm xưa.

Theo nhà nghiên cứu người Pháp Ph. Stern, tại khu tháp Khương Mỹ, lần đầu tiên trong kiến trúc Champa xuất hiện một số mô típ trong nghệ thuật Khmer - Những hoa văn thảo mộc, cành lá uốn cong vểnh lên ở đầu mút, lá có rãnh sâu; các hình thoi nối tiếp nhau được tạo thành bởi những đường chéo và các đóa hoa cách điệu. Đó là kiểu hoa văn đặc trưng của nghệ thuật Khmer cuối thế kỷ IX - đầu thế kỷ X.

Nhóm tháp Khương Mỹ (thuộc xã Tam Xuân I, huyện Núi Thành) gồm 3 công trình kiến trúc xếp thành hàng ngang theo trục Bắc-Nam. Đây là kiểu tháp Champa truyền thống với mặt bằng gần vuông, cửa ra vào ở hướng đông, mái tháp gồm 3 tầng, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới, trên cùng có chóp tháp bằng sa thạch. Mỗi tháp có một cửa ra vào và 5 cửa giả. Vòm cuốn trên các cửa uốn hình vòng cung, trang trí hoa văn thảo mộc cách điệu, đầu lá uốn cong xoắn xuýt, lá xếp thành nhiều tầng, thu nhỏ dần lên trên, phần đỉnh của mỗi vòm cuốn là một tổ hợp cành lá uốn thành hình lá đề. Trên mỗi mặt tường có 5 trụ ốp tường trang trí hoa văn thảo mộc cuộn thành những chữ S nối tiếp nhau, xen kẽ với các mảng tường trang trí hình thoi nối tiếp nhau từ chân đến đỉnh tường.
(Theo: Tin Quảng Nam, Trích từ Cinet, ngày 5/8/2008)